કચ્છ ના ઇતિહાસ આધારિત કથાઓ નો મણકો ત્રીજો..

આ કથા ઇસવિસન ની શરૂઆત ની સદીઓ ની છે. એ વખતે કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્ર માં આભિરો નું રાજ હતું. તેમનો દેશ વિદેશ સાથે વેપાર હતો. (આ આભિરો એટલે જ આજના આપણા આહીર સમાજ ના ગૌરવશાળી પૂર્વજો !)

આ વાર્તાનું એક એક વાક્ય આરામથી વાંચજો. તમારા મન માં એનું ચિત્ર બનાવજો. કચ્છ કેટલું ભવ્ય હતું એ તમારા મન ચકશુ ને દેખાઈ જશે.. તો ચાલો ખોવાઈ જઈએ એ પુરાતન કચ્છ એટલે કે આભિરીયા માં!

(આ પ્રકારના આપણે ૩૦ થી વધુ મણકા અહીં પ્રસિદ્ધ કરીશું. તમને ગમે તો ચેનલ થી જોડાઈ જાવ : https://whatsapp.com/channel/0029VbAEB6jDDmFPKqmVlY2n )

*ધ સેક્રેડ એમ્ફોરા : રહસ્યમય ગ્રીક યાત્રીનો રહસ્યમય ઘડો અને કચ્છનો ખજાનો!*

"જો તારી કટાર આ રણના વંટોળ કરતાં વધુ ઝડપી ન ચાલતી હોય, તો હજુ પણ કહું છું, પાછો વળી જા વિદેશી! આ અભિરિયાનું શ્વેત રણ છે, અહીં પગલાં ભૂલાયા એટલે સમજી લેજે કે હાડપિંજર પણ ક્યારેય પાછા નથી મળતા."

માટીના કાચા બંદર પર લાકડીના ટેકે ઊભેલા અગ્નિસુતે પોતાની ઊંચી આભીર પાઘડી સરખી કરતાં કડક અવાજે ચિમકી આપી. તેની તીક્ષ્ણ આંખો સામે ઊભેલા વિદેશી પુરુષના ચહેરાના હાવભાવ માપી રહી હતી.

"એલેક્ઝાન્ડ્રિયાના સમુદ્રના તોફાનો વચ્ચે જેનો ઉછેર થયો હોય ને અગ્નિસુત, તે આ રેતીના વંટોળથી નથી ડરતો. તું તારી કિંમત બોલ, મને માત્ર રણનો રસ્તો અને તારી વફાદારી જોઈએ છે." નિકોલસે પોતાના ગ્રીક લિનનના ટ્યુનિક પોશાક પરથી સમુદ્રની ખારાશ ખંખેરતાં આત્મવિશ્વાસથી જવાબ આપ્યો. 

તેના અવાજમાં પશ્ચિમી વેપારીઓની પરંપરાગત ચતુરાઈ અને મક્કમતા વણાયેલી હતી.

અગ્નિસુતે નિકોલસની કમરે લટકતા ચામડાના થેલા તરફ જોયું, જેની અંદર એક કિંમતી કળાકૃતિ છુપાયેલી હતી. "વફાદારીની કિંમત સિક્કાઓથી નથી ચૂકવાતી, યવન વેપારી! પણ જો તારી દાનત સાફ હોય, તો આ અગ્નિસુત તારો પડછાયો બનીને ચાલશે. ચાલ, બતાવ મને, એવું તે શું છે એ માટીના પાત્રમાં કે તું એલેક્ઝાન્ડ્રિયાથી આ અભિરિયાના અવાવરું ખૂણા સુધી ખેંચાઈ આવ્યો?"

નિકોલસે આજુબાજુ નજર દોડાવી.

 સૂર્ય આથમી રહ્યો હતો અને સમુદ્રના મોજાં કિનારાની પથરાળ ભેખડો સાથે અથડાઈને શાંત થઈ રહ્યા હતા. 

તેણે સાવચેતીપૂર્વક ચામડાની ઝોળીમાંથી લાલ અને કાળા રંગનો એક વિશિષ્ટ ગ્રીક માટીનો ઘડો—એમ્ફોરા—બહાર કાઢ્યો. તેના પર પશ્ચિમી કળાની નકશીકામ કરેલી હતી. નિકોલસે ઘડાના તળિયે એક અદ્રશ્ય ખાનું દબાવ્યું. એક ક્ષણના અવાજ સાથે તેમાંથી હરણના ચામડા પર દોરેલો એક અતિ પ્રાચીન નકશો અને ભોજપત્રનો ટુકડો બહાર આવ્યો.

"આ જો," નિકોલસે નકશો ફેલાવતા ધીમા અવાજે કહ્યું, "આ નકશો ઈજિપ્તના એલેક્ઝાન્ડ્રિયાના શાહી સંગ્રહાલયમાંથી ગુપ્ત રીતે મેળવ્યો છે. તે દર્શાવે છે કે આ અભિરિયાના સફેદ રણની બિલકુલ મધ્યમાં, સદીઓ પહેલાં દટાઈ ગયેલા એક પ્રાચીન નગરના ભોંયરામાં એક અદ્ભુત ભંડાર છે. કાં તો તે ગ્રીક રાજાઓના સમયનું અઢળક સોનું છે અથવા કોઈ એવી જડીબુટ્ટી જે માણસને કાયમી તંદુરસ્તી આપે. મારે ત્યાં પહોંચવું છે. તું મને ત્યાં લઈ જઈશ?"

અગ્નિસુતે મશાલના અજવાળામાં નકશાના વળાંકો અને સંકેતો જોયા. તેની આંગળીઓ રણની ચોક્કસ સરહદો ઓળખી ગઈ.

 "આ રસ્તો ખારી નદીઓ વટાવીને બન્નીના ઘાસિયા મેદાનો તરફ અને ત્યાંથી આગળ પથ્થરના રણ તરફ જાય છે. રસ્તો કઠિન છે, પણ અશક્ય નથી. કાલ સવારે સૂર્યોદય પહેલાં આપણા ઊંટ તૈયાર હશે."

"ખૂબ સરસ," નિકોલસે સ્મિત કર્યું અને નકશો પાછો એમ્ફોરામાં છુપાવી દીધો.

 પરંતુ એ સ્મિતની પાછળ એક ઘાતક અને ઝેરીલો વિચાર રમતો હતો. નિકોલસ મનોમન વિચારી રહ્યો હતો: *'આ આભીર ભૂમિયો માત્ર ત્યાં સુધી જ મારો સાથી છે જ્યાં સુધી મને ખજાનો ન મળી જાય. એકવાર સોનાનો ભંડાર મારી મુઠ્ઠીમાં આવ્યો, એટલે આ જંગલીને રણની અંદર જ એવું ઝેર આપીશ કે પાણી પણ નહીં માગી શકે. આટલો મોટો ખજાનો કોઈ સ્થાનિક પશુપાલક સાથે વહેંચવાનો મારો કોઈ ઈરાદો નથી.'*

બીજા દિવસે સવારે, હજુ પૂર્વ દિશા રક્તવર્ણી થઈ રહી હતી ત્યાં જ બંને ઊંટ પર સવાર થઈને ઉત્તર તરફ નીકળી પડ્યા. જેમ-જેમ તેઓ બંદરથી દૂર જતા ગયા, તેમ-જેમ પ્રકૃતિનું સ્વરૂપ બદલાવા લાગ્યું. 

થોડા કલાકોની સફર પછી તેઓ અભિરિયાના હૃદય સમાન વિશાળ ઘાસના મેદાનોમાં પ્રવેશ્યા. ચારેય તરફ લીલુંછમ ઘાસ લહેરાતું હતું અને તેની વચ્ચે આભીરોના પરંપરાગત ગોળાકાર માટીના કુટીરો નજરે પડતા હતા.

"આ ઘરોનો આકાર ગોળ કેમ છે, અગ્નિસુત? શું અહીંના લોકોને ચોરસ દીવાલો બનાવતા નથી આવડતી?" નિકોલસે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.

અગ્નિસુતે હસીને ઊંટની લગામ સરખી કરી, "યવન મુસાફર, આ અમારી ધરતીનો પવન અને તેના આંચકાઓ ઝીલવાની કળા છે. આ પ્રદેશમાં જ્યારે રણનો તોફાની વંટોળ આવે કે ધરતી અચાનક ધ્રૂજવા લાગે, ત્યારે ચોરસ દીવાલો પોતાના ખૂણા પરથી તૂટી પડે છે. પણ આ ગોળાકાર કુટીરો પરથી પવન ઘસાઈને નીકળી જાય છે અને આંચકા આખા વર્તુળમાં વહેંચાઈ જાય છે. આ માટીના ઘરો હજારો વર્ષોથી અકબંધ ઊભા છે."

બપોર થતાં જ અગ્નિસુતે એક મોટા નેસડા પાસે ઊંટ રોક્યા. નેસડામાં પ્રવેશતાં જ નિકોલસ આભો બની ગયો. સેંકડો ગાયો, ભેંસો અને બકરાંઓનો કલરવ ત્યાં ગુંજી રહ્યો હતો. સ્ત્રીઓ લાકડાના મોટા રવૈયાથી ઘી લોહી રહી હતી, જેની શુદ્ધ સુગંધ આખી હવામાં વળેલી હતી. પુરુષો કસાયેલા બદન સાથે પશુઓની સંભાળ લઈ રહ્યા હતા.

તેમના સ્વાગત માટે એક વયોવૃદ્ધ આભીર પુરુષ આગળ આવ્યો. તેના હાથમાં મજબૂત લાકડી હતી અને આંખોમાં વડીલશાહી તેજ હતું. "આવો અગ્નિસુત! અને આ વિદેશી મહેમાનનું પણ અભિરિયાની ધરતી પર સ્વાગત છે. થાક્યા હશો, વિસામો કરો."

નિકોલસનું ધ્યાન ત્યાંની સ્ત્રીઓના પોશાક પર ગયું. તેમણે પહેરેલા લાલ અને કાળા રંગના વસ્ત્રો સૂર્યના પ્રકાશમાં અદ્ભુત રીતે ચમકી રહ્યા હતા. નિકોલસે નજીક જઈને જોયું તો કાપડ પર અત્યંત ઝીણું અને કુશળ ભરતકામ હતું, અને તેની વચ્ચે ચમકતા અબરખના પાતળા ટુકડા તેમજ દરિયાઈ છીપલાં એવી રીતે ટાંકેલા હતા કે આખું વસ્ત્ર તારાથી મઢેલા આકાશ જેવું લાગતું હતું.

"અદ્ભુત!" નિકોલસના મોંમાંથી ઉદ્ગાર સરી પડ્યો. "મેં ગ્રીસ અને રોમના સમૃદ્ધ બજારો જોયા છે, પણ સોય અને દોરાની આવી અદ્ભુત જાદુગરી મેં ક્યાંય નથી જોઈ. આ અબરખ અને છીપલાંની ચમક તો અદ્ભુત ભાસે છે."

"આ અમારી સ્ત્રીઓનું ધૈર્ય અને સંસ્કૃતિ છે, નિકોલસ," અગ્નિસુતે ગર્વથી કહ્યું. "જ્યારે પુરુષો ધણ ચરાવવા મહિનાઓ સુધી રણમાં દૂર નીકળી જાય, ત્યારે સ્ત્રીઓ આ ઘરોમાં બેસીને કાપડ પર પોતાની આશાઓ અને કળા કંડારે છે."

સાંજ પડતાં જ આખા નેસડાના લોકો એકઠા થયા. મહેમાન માટે ખાસ ભોજન તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. કાંસાના થાળમાં ગરમાગરમ બાજરીના રોટલા, તાજું માખણ, કઢી અને માટીના પાત્રમાં ગરમ કરેલું મીઠું દૂધ પીરસાયું. નિકોલસ, જે અત્યાર સુધી એલેક્ઝાન્ડ્રિયાના ભવ્ય ભોજન સમારંભો અને મોંઘી દ્રાક્ષની મિજબાનીઓનો શોખીન હતો, તેને આ સાદા ભોજનમાં એક ગજબની તૃપ્તિ લાગી. લોકો કોઈ પણ સ્વાર્થ વગર, માત્ર એક અજાણ્યા વિદેશીને જમાડવા માટે આતુર હતા.

રાત્રે માટીના કુટીરની બહાર ખુલ્લા આકાશ નીચે સૂતી વખતે નિકોલસના મનમાં ભારે મંથન શરૂ થયું. એક તરફ આ લોકોનો નિર્વ્યાજ પ્રેમ હતો અને બીજી તરફ તેની પોતાની છાતીમાં છુપાયેલું લાલચનું પાપ. *'હું કેટલો નીચ વિચાર કરી રહ્યો છું? આ જ જમીનના પુત્રને હું મારી નાખવાની યોજના ઘડી રહ્યો છું જે મને પોતાના ભાઈની જેમ સાચવે છે?'* પરંતુ ફરી પાછો સોનાના સિક્કાઓનો ખખડાટ તેના મગજ પર હાવી થઈ ગયો. *'ના, લાગણીશીલ બનવાથી વેપારી ન થવાય. સોનું જ સર્વોપરી છે.'*

ચોથા દિવસે સવારે, તેઓ લીલાછમ મેદાનો પાછળ છોડીને શ્વેત રણની સરહદે પહોંચ્યા. જ્યાં સુધી આંખ પહોંચે ત્યાં સુધી માત્ર મીઠાની સફેદ ચાદર પથરાયેલી હતી. પૃથ્વી અને આકાશ જાણે એક થઈ ગયા હતા. ગરમી અસહ્ય થવા લાગી હતી અને પવનમાં મીઠાની ખારાશ હતી. મૃગજળ વારંવાર પાણી હોવાનો ભ્રમ પેદા કરતું હતું, પણ અગ્નિસુત દિશા જરાય ચૂક્યા વગર આગળ વધી રહ્યો હતો.

બપોરના સમયે જ્યારે તેઓ રેતીના એક મોટા ઢુવાની પાછળ ઊંટ ઊભા રાખીને આરામ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે અચાનક શાંતિ ચીરાઈ ગઈ. ઘોડાઓની ખરીઓનો અવાજ રણની ધરતી ધ્રુજાવવા લાગ્યો.

"સાવધાન નિકોલસ! ઊંટની પાછળ છુપાઈ જા!" અગ્નિસુતે કૂદીને ઊભા થતાં જ પોતાની કમરેથી ચમકતી કટાર બહાર કાઢી.

સામેથી પાંચ ઘોડેસવાર લૂંટારુઓ હાથમાં ખુલ્લા ભાલા અને લાંબી તલવારો લઈને ધસી આવ્યા. તેઓ રણના કુખ્યાત ધાડપાડુઓ હતા, જેઓ માર્ગ ભૂલેલા કાફલાઓને લૂંટવા માટે જ ભમતા હતા. તેમની નજર નિકોલસના મોંઘા પોશાક અને ચમકતા એમ્ફોરા પર પડી.

"જે કંઈ સોનું-નાણું હોય તે અહીં ફેંકી દો, નહિતર આ સફેદ રણ તમારી કબર બની જશે!" લૂંટારાઓના કદાવર સરદારે ઘોડો થોભાવીને બૂમ પાડી.

નિકોલસ ભયથી થરથર ધ્રૂજવા લાગ્યો. તેની વેપારી ચતુરાઈ અને રોમન સિક્કાઓનો ગર્વ રણની રેતીમાં ઓગળી ગયો. તે ઊંટની પાછળ લપાઈ ગયો. પરંતુ અગ્નિસુત એક ડગલું પણ પાછળ ન હટ્યો. તેણે ડાબા હાથમાં પોતાની મજબૂત લાકડી પકડી અને જમણા હાથમાં કટાર સજાવી.

"અભિરિયાની સરહદે પગ મૂકીને મહેમાન પર હાથ ઉપાડવાની હિંમત કરનાર હજુ સુધી કોઈ જન્મ્યો નથી!" અગ્નિસુત સિંહની જેમ ગર્જ્યો.

એકસાથે ત્રણ લૂંટારુઓએ અગ્નિસુત પર ઘોડા દોડાવ્યા. એક લૂંટારાએ ભાલાનો ઘા કર્યો, પણ અગ્નિસુતે અદ્ભુત સ્ફૂર્તિથી નમીને વાર ચૂકવ્યો અને પોતાની લાકડીનો જોરદાર ફટકો ઘોડેસવારના ઘૂંટણ પર માર્યો. લૂંટારો ચીસ પાડીને રેતીમાં ફેંકાયો. એ જ ક્ષણે બીજા લૂંટારાની તલવાર અગ્નિસુતના ખભા પર વાગી. લિનનનું કાપડ ફાટ્યું અને લોહીની ધાર ફૂટી. પરંતુ પીડાની ચિચિયારી પાડવાને બદલે અગ્નિસુત વધારે હિંસક બન્યો. તેણે કૂદકો મારીને બીજા લૂંટારાને ઘોડા પરથી નીચે પછાડ્યો અને પોતાની કટાર તેના પેટમાં હુલાવી દીધી.

આ તરફ, બાકીના બે લૂંટારુઓ ઊંટની પાછળ છુપાયેલા નિકોલસ તરફ ધસ્યા. એકે નિકોલસના ગળા પર તલવાર અડાડી દીધી અને બીજાએ તેના હાથમાંથી કિંમતી એમ્ફોરા ઝૂંટવી લીધો.

ખભામાંથી વહેતા લોહી છતાં અગ્નિસુતે જોયું કે તેનો મહેમાન મરણતોલ મુશ્કેલીમાં છે. તેના પોતાના પ્રાણ પંખેડું ઉડી જાય તેવી સ્થિતિ હતી, પણ તેની અંદર વહેતું આભીર લોહી મહેમાનની રક્ષા માટે બળવાખોર બન્યું. તેણે જમીન પર પડેલો એક ભારે ભાલો ઉપાડ્યો અને પૂરી તાકાતથી નિકોલસ તરફ આગળ વધતા લૂંટારા તરફ ફેંક્યો. ભાલો હવામાં સન્સનાટી કરતો ગયો અને લૂંટારાની છાતી સોંસરો નીકળી ગયો. અગ્નિસુતનું આ ભયાનક રૌદ્ર સ્વરૂપ અને બે સાથીઓના મોત જોઈને બાકીના લૂંટારુઓ ડરી ગયા. તેઓ પોતાના ઘાયલ સાથીઓને ઘોડા પર નાખીને રણના વંટોળમાં ભાગી છૂટ્યા.

ચારેય તરફ ફરીથી રણની ભયાનક શાંતિ છવાઈ ગઈ. અગ્નિસુત ધબ દઈને ઘૂંટણભેર મીઠાની સફેદ ચાદર પર બેસી પડ્યો. તેનો આખો જમણો ખભો લોહીથી લથબથ હતો.

નિકોલસ દોડતો તેની પાસે આવ્યો. તેની આંખોમાંથી આંસુની ધાર વહેતી હતી. જે માણસને તે રણમાં જ મારી નાખવાની યોજનાઓ ઘડી રહ્યો હતો, તે જ માણસે પોતાના પ્રાણની આહુતિ આપવા સુધીની તૈયારી કરીને નિકોલસનો જીવ બચાવ્યો હતો. નિકોલસનું હૃદય આ ધબકારા સાથે તૂટી ગયું. તેનો સ્વાર્થ, લોભ અને અહંકાર ક્ષણભરમાં ઓગળી ગયા.

"અગ્નિસુત! તું બહુ ઘાયલ છે... તારા ખભામાંથી લોહી બંધ નથી થતું!" નિકોલસે કાંપતા હાથે પોતાના કિંમતી ગ્રીક વસ્ત્રનો નીચલો ભાગ ફાડ્યો અને અગ્નિસુતના ઘા પર પાટો બાંધવા મંડ્યો. "તેં આવું કેમ કર્યું? તું તો મને બરાબર ઓળખતો પણ નથી. હું તારો ભાઈ નથી, તારો સગો નથી, છતાં તેં તારો જીવ જોખમમાં મૂક્યો?"

અગ્નિસુતે પીડા વચ્ચે પણ એક ગૌરવવંતું સ્મિત કર્યું, "નિકોલસ, તું અમારો અતિથિ છે. અભિરિયાનો આહીર પોતાના પ્રાણની આહુતિ આપી દે, પણ શરણે આવેલા માણસનો વાળ પણ વાંકો થવા ન દે. આ અમારી માટીનો ધર્મ છે."

નિકોલસ ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડી પડ્યો. તેણે અગ્નિસુતના પગ પકડી લીધા. "મને માફ કર અગ્નિસુત, હું પાપી છું! હું રસ્તામાં મનોમન તને મારી નાખવાના પેંતરા રચતો હતો. મને એમ હતું કે ખજાનો મળ્યા પછી તને ઝેર આપી દઈશ જેથી મારે સોનાનો એક પણ સિક્કો વહેંચવો ન પડે. હું તારી આ પવિત્રતા અને મહેમાનગતિને લાયક નથી."

અગ્નિસુતે સહેજ હસીને નિકોલસના ખભે હાથ મૂક્યો, "હું જાણતો હતો, નિકોલસ. તારી આંખોની લાલચ મેં બંદર પર જ વાંચી લીધી હતી. પણ મને મારી આ ધરતી અને રણની હવા પર ભરોસો હતો કે તે ગમે તેવા પાપી માણસના મનનું ઝેર પણ ધોઈ નાખશે. ઊભો થા, જેણે પશ્ચાતાપ કર્યો તેના બધા પાપ ધોવાઈ ગયા."

નિકોલસે ધ્રૂજતા હાથે એમ્ફોરામાંથી પેલો નકશો બહાર કાઢ્યો અને અગ્નિસુતના હાથમાં મૂકી દીધો. "આ ખજાનો હવે મારો નથી. તારા આ લોહીની કોઈ કિંમત નથી થઈ શકતી. આ નકશો અને ખજાનો તારો છે."

અગ્નિસુતે નકશો પાછો આપતાં કહ્યું, "જો ત્યાં કોઈ ખજાનો હશે, તો તે મારો કે તારો નહીં હોય, નિકોલસ. મેં આ ધરતીને વચન આપ્યું છે કે જો કશું મળશે તો તે આ આખા અભિરિયાના પશુપાલકો માટે વપરાશે. તેનાથી આપણે દુષ્કાળના સમયે પશુઓ માટે ઘાસચારો લાવીશું અને નેસડાઓમાં પાણીના કૂવા ખોદાવીશું."

બે દિવસની ધીમી મુસાફરી પછી, અગ્નિસુતની અદ્ભુત દિશાસૂઝને કારણે તેઓ નકશામાં દર્શાવેલા આખરી મુકામે પહોંચ્યા. રણની બિલકુલ મધ્યમાં કાળા પથ્થરોથી બનેલા એક અતિ પ્રાચીન, ત્યજી દેવાયેલા કિલ્લાના ભગ્નાવશેષો ઊભા હતા. રેતીના ઢુવાઓ નીચે દટાયેલા એક ગુપ્ત ભોંયરાના દ્વારને બંનેએ સાથે મળીને ભારે જહેમતથી ખોલ્યું.

ભોંયરાની અંદર ઘનઘોર અંધકાર હતો. નિકોલસે કાંપતા હાથે મશાલ સળગાવી. અંદર એક મોટો પથ્થરનો કોઠાર હતો, જેના પર પ્રાચીન મહોરો મારેલી હતી. નિકોલસની છાતી અતિશય વેગથી ધડકી રહી હતી. શું તેની જિંદગીની સૌથી મોટી શોધ અહીં પૂરી થવાની હતી? શું અંદર સોનાના સિક્કા, હીરા અને કિંમતી ઝવેરાતનો અંબાર હશે?

બંનેએ શક્તિ ભેગી કરીને કોઠારનું ભારે પથ્થરનું ઢાંકણું હટાવ્યું. પણ અંદર જોતાં જ નિકોલસની આંખો પહોળી થઈ ગઈ. ત્યાં કોઈ સોનું નહોતું, કોઈ ચાંદી નહોતી, કોઈ હીરા નહોતા! ત્યાં માત્ર માટીના જડબેસલાક બંધ પાત્રો હતા, જેમાં સદીઓ જૂની, સુકાઈ ગયેલી જડીબુટ્ટીઓ સાચવેલી હતી અને તેની વચ્ચે કેટલાંક પ્રાચીન ભોજપત્રો કાળજીપૂર્વક વિંટાળીને રાખેલા હતા.

નિકોલસે આશ્ચર્ય અને આઘાત સાથે એક મોટું ભોજપત્ર ઉઠાવ્યું. મશાલના પીળા અજવાળામાં તેણે તેના પર નજર નાખી. ભારત સાથે વર્ષોથી સિક્કાઓનો વેપાર કરવાના કારણે નિકોલસ ભારતીય લિપિઓથી વાકેફ હતો.

"આ... આ તો બ્રાહ્મી લિપિ છે!" નિકોલસે અક્ષરો ઉકેલતાં આશ્ચર્યથી કહ્યું. "અને ભાષા સંસ્કૃત છે!"

"શું લખ્યું છે આમાં, નિકોલસ?" અગ્નિસુતે ઉત્સુકતાથી પૂછ્યું.

નિકોલસ એક-એક શબ્દ ધીમેથી વાંચવા લાગ્યો. તેનું વૈજ્ઞાનિક મગજ ચકરાવે ચડ્યું. "અગ્નિસુત, આ કોઈ સામાન્ય કાગળો નથી. આ તો આયુર્વેદના ગુપ્ત નુસ્ખાઓ છે! આમાં ચરક સંહિતાના સમયની એવી અદ્ભુત ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ લખેલી છે, જે રણની વનસ્પતિઓ અને ક્ષારમાંથી અસાધ્ય રોગો મટાડી શકે છે. અને આ જુઓ, આ બીજા પાત્રમાં એવા વિશિષ્ટ ઘાસના બીજ (Seeds) સાચવીને રાખવામાં આવ્યા છે, જે ગમે તેવા ભયાનક દુષ્કાળમાં પણ પાણી વગર ઉગી શકે છે અને પશુઓનો જીવ બચાવી શકે છે."

નિકોલસ થોડી ક્ષણો માટે સાવ સ્તબ્ધ થઈ ગયો. જે સોનાની શોધમાં તે સાત સમુદ્ર પાર કરીને આવ્યો હતો, ત્યાં માત્ર માટી અને સૂકા પાંદડા મળ્યા હતા. પરંતુ તેના ચહેરા પર કોઈ નિરાશા નહોતી. તેના બદલે, એક પરમ તૃપ્તિનું અને જ્ઞાનનું સ્મિત તેના ચહેરા પર રેલાઈ ગયું. તે ખડખડાટ હસી પડ્યો.

"યવન મિત્ર, તું હસે છે કેમ? તારી આટલી મોટી સફર નિષ્ફળ ગઈ. તને સોનું ન મળ્યું," અગ્નિસુતે આશ્ચર્યથી પૂછ્યું.

"ના અગ્નિસુત, મારી સફર નિષ્ફળ નથી ગઈ, તે આજે જ સફળ થઈ છે!" નિકોલસે ભોજપત્રોને કાળજીપૂર્વક પાછા મુકતા કહ્યું. "ગ્રીસ અને રોમના મૂર્ખાઓ માત્ર પીળી ધાતુને જ ખજાનો માને છે. પણ આ ભોજપત્રોમાં છુપાયેલું આયુર્વેદનું જ્ઞાન અને આ દુષ્કાળને માત આપતા બીજ, એ દુનિયાના તમામ સોના કરતાં પણ હજારો ગણા વધારે કિંમતી છે. સોનું તો લૂંટાઈ જાય છે, પણ આ જ્ઞાન આખી માનવતાની પેઢીઓને જીવાડશે. આ બીજ તારા અભિરિયાના પશુઓને ક્યારેય ભૂખ્યા નહીં મરવા દે."

નિકોલસે પોતાના એમ્ફોરા તરફ જોયું. તેણે સ્મિત સાથે કહ્યું, "હું એલેક્ઝાન્ડ્રિયાથી આ માટીનો ઘડો લઈને નીકળ્યો હતો, એમ વિચારીને કે તે મને સોના સુધી લઈ જશે. પણ આજે મને સમજાયું કે સાચો ખજાનો કોઈ કિલ્લામાં કે ભોંયરામાં નથી છુપાયેલો. સાચો ખજાનો તો અભિરિયાના લોકોના હૃદયમાં છે, તમારી સંસ્કૃતિમાં છે, આયુર્વેદના જ્ઞાનમાં છે અને તમારી અતૂટ વફાદારીમાં છે."

નિકોલસે સોનાની લાલચ હંમેશા માટે રણની રેતીમાં દફનાવી દીધી. તે ગ્રીસ પાછો ફર્યો, પણ એક લોભી ઝવેરી તરીકે નહીં, પરંતુ અભિરિયાના એક પરમ મિત્ર અને રાજદૂત તરીકે.

ત્યાર પછીના વર્ષોમાં, તેણે અભિરિયાના આભીરો સાથે એક અદભુત અને નવો વેપાર શરૂ કર્યો. તે દર વર્ષે રોમન વહાણો ભરીને કિંમતી કાચના વાસણો, ધાતુઓ અને ગ્રીક સંસ્કૃતિની વસ્તુઓ લાવતો, અને બદલામાં અભિરિયાના લોકો પાસેથી અબરખ અને છીપલાં મઢેલું અદ્ભુત કાપડ, શુદ્ધ ઘી અને રણની એ આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટીઓ લઈ જતો. એલેક્ઝાન્ડ્રિયા અને રોમના શાહી બજારોમાં જ્યારે પણ અભિરિયાનું કાપડ પ્રદર્શિત થતું, ત્યારે નિકોલસ ગર્વથી પશ્ચિમી દેશોના અમીરોને કહેતો, "આ માત્ર દોરાનું વણાટ નથી, આ એ ધરતીના લોકોની આત્મા છે, જેઓ મહેમાન માટે પોતાના પ્રાણ પણ હસતા મુખે આપી દે છે."

અને કચ્છના શ્વેત રણમાં, અગ્નિસુત અને તેના નેસડાના પશુપાલકો જ્યારે પણ રાત્રે ખુલ્લા આકાશ નીચે બેસતા, ત્યારે અબરખની જેમ ચમકતા તારાઓ તરફ જોઈને એ યવન મિત્ર નિકોલસને યાદ કરતા, જેણે એક માટીના ઘડાના બહાને આવીને બે સાવ જુદી સંસ્કૃતિઓને પ્રેમ અને વ્યાપારના અતૂટ બંધનથી જોડી દીધી હતી.

🌸🌸🌸