આજથી સદીઓ પહેલા કચ્છને ગ્રીક રોમન લોકો કયા નામે ઓળખતા? અહીંના લોકો ની આજીવીકા શું હતી?

 ઐતિહાસિક તથ્યોના આધારે લખાયેલી આ કલ્પના કથામાં ઉપરના સવાલોનો જવાબ વાંચો!

 ઐતિહાસિક તથ્યો આધારિત કચ્છની કલ્પના કથાનો આ બીજો મણકો છે.

 આવી વાર્તા આપણે દર રવિવારે પ્રસિદ્ધ કરીએ છીએ. આ લીંક પર ક્લિક કરી અને તમે આપણી ચેનલ સાથે જોડાઈ શકો છો :

https://whatsapp.com/channel/0029VbAEB6jDDmFPKqmVlY2n/613

🌸🌸🌸🌸🌸

*અબિરિયાનો અમર ઇતિહાસ: સાગર અને સમર્પણ*

વાત ઇસવીસનની બીજી સદીની (આશરે ૧૫૦ CE) છે. એ સમયે પશ્ચિમ ભારતના દરિયાકાંઠા પર, ખાસ કરીને આજના કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રના પ્રદેશમાં, એક સમૃદ્ધ પશુપાલક અને વ્યાપારી સંસ્કૃતિ ધબકતી હતી. વિદેશી યવન (ગ્રીક) અને રોમન ખલાસીઓ પોતાના ભૌગોલિક દસ્તાવેજોમાં આ વૈભવશાળી ભૂમિને **'અબિરિયા'** (Abiria) તરીકે ઓળખતા હતા.

આ ભૂમિ પોતાના સમૃદ્ધ વ્યાપાર, ઉત્તમ સુતરાઉ કાપડ, કિંમતી અકીકના મણકા અને સૌથી વિશેષ તો ઉચ્ચ નસ્લના ગાય-બળદો અને પશુધનને કારણે વિશ્વભરના નાવિકો માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર હતી.

"વિરાજ, તારી દ્રષ્ટિ ક્ષિતિજની પેલે પાર ધુમ્મસમાં લહેરાતા પેલા કાળા સઢ પર નથી પડતી? પવનનો મિજાજ કહી રહ્યો છે કે એ કોઈ સામાન્ય વ્યાપારી નૌકા નથી. તેની ગતિ અને તેના તૂતક પર ચમકતી ધાતુ કાંઈક જુદો જ સંકેત આપે છે," રાજકુમારી સૂર્યાકુમારીએ પોતાની મનગમતી સફેદ અભીર નસ્લની ગાયના ગળામાં હાથ પરોવતાં, કિનારાના ઉબડ-ખાબડ પથ્થરો પર નજર દોડાવીને કહ્યું.

વિરાજે પોતાના કમરપટ્ટામાં ખોસેલી અકીકની નાની મુદ્રા પરથી આંગળીઓ હટાવી અને સમુદ્રના ઉછળતા મોજાં તરફ જોયું.

તેના હોઠ પર એક ગંભીર રેખા અંકિત થઈ ગઈ, "રાજકુમારી, તમારી દીર્ઘદ્રષ્ટિ પશુઓની મિજાજની જેમ જ અચૂક હોય છે. એ મિસર (ઈજીપ્ત) ના એલેક્ઝાન્ડ્રિયા બંદરેથી નીકળેલા કોઈ યવન બેડાના **નાવિકપ્રમુખ**નું જહાજ લાગે છે. પશ્ચિમના દેશો આપણી સંસ્કૃતિ પર સીધું આક્રમણ નથી કરી શકતા, એટલે વ્યાપારના બહાને આપણા આંતરિક નકશાઓ અને વ્યૂહાત્મક સ્થાનો કબજે કરવાની પેરવીમાં હોય છે."

અબિરિયા પ્રદેશ માત્ર વેપારી શ્રેણીઓ (મંડળો) ની શક્તિ અને વડીલોના જ્ઞાન પર ટકેલો હતો. અહીંના શાસક હતા રાજા અભિરસેન, જેઓ પ્રજા કલ્યાણ અને પશુધનને જ સાચું સામ્રાજ્ય માનતા હતા. તેમના પરમ મિત્ર અને અત્યંત બુદ્ધિશાળી પ્રધાન ચંદ્રદેવ સમગ્ર અબિરિયા મંડળના વહીવટના શિરમોર હતા.

રાજા અભિરસેનની પુત્રી રાજકુમારી સૂર્યાકુમારી પ્રકૃતિ અને અબોલ પ્રાણીઓ પ્રત્યે અગાધ પ્રેમ રાખતી હતી, અને પ્રદેશના પશુધનની સારસંભાળની સંપૂર્ણ દેખરેખ તેના હાથમાં હતી. જ્યારે વિરાજ એ નગરના એક કુશળ વહાણવટીનો પુત્ર હતો. તે દેશ-વિદેશની ભાષાઓ, મુત્સદ્દીગીરી અને વ્યાપારી વટાઘાટો કરવામાં એટલો નિષ્ણાત હતો કે પ્રધાન ચંદ્રદેવ પણ તેની સલાહ લેતા.

વિરાજ અને સૂર્યાકુમારી વચ્ચે એક છૂપો, પવિત્ર પ્રણય સંબંધ પાંગર્યો હતો. દરિયા તરફ લટાર મારવાના બહાને તેઓ અહીં ક્યારેક ક્યારેક એકબીજાને મળી લેતા હતા. ક્યારેક ખૂબ વાતો કરતા હતા તો ક્યારેક મૌન જ એમની વાતો બની જતું હતું.

બરાબર એ જ સમયે, જ્યારે જહાજ બંદરની નજીક આવી રહ્યું હતું, ત્યારે નગરના વ્યાપારી ચોકમાં એક અજાણ્યો શખ્સ ભીડમાં ભળીને કુંભારો અને વણકરોના ઘરોની સંરચના જોઈ રહ્યો હતો. તે લિબાસથી તો સ્થાનિક અબિરિયન જેવો જ લાગતો હતો, પણ તેની ચાલવાની ઢબ જુદી હતી. તે યવન જાસૂસ લીઓન હતો. તે યવન વહાણના *નાવિકપ્રમુખ* ડાયોનિસિયસનો સૌથી વિશ્વાસુ ગુપ્તચર હતો, જેને બંદરમાં કોઈ મોટું લશ્કર કે હથિયારો છુપાયેલા છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવા માટે થોડા દિવસો પહેલાં જ જમીન માર્ગે મોકલવામાં આવ્યો હતો.

લીઓન પોતાના મનમાં હસ્યો, કારણ કે તેણે આખા શહેરમાં શાંતિ જોઈ. અહીંના લોકો શૂરવીર તો હતા, પણ અત્યારે કોઈ મોટી સેના દરિયાકાંઠે તૈનાત નહોતી. પોતાની કુટીલ ઈચ્છાઓને સાથે લઈને એણે એક નાનકડી હોડી લઈ પોતાના નાવિકપ્રમુખના જહાજ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

"નાવિકપ્રમુખ ડાયોનિસિયસ!" તે જહાજના મુખ્ય ખંડમાં ઝડપે ધસી ગયો. "અબિરિયાના લોકો અત્યારે કોઈ યુદ્ધની તૈયારીમાં નથી, બંદર પર કોઈ મોટું સૈન્ય હાજર નથી! આપણે આસાનીથી દબાણ લાવીને આપણું કામ કઢાવી શકીશું!"

જહાજ આખરે બંદરના પથ્થરના ધક્કા પાસે આવીને લાંગર્યું. યવન નાવિકપ્રમુખ ડાયોનિસિયસે પોતાના વિદેશી શૈલીના વસ્ત્રો અને તાંબાની ઢાલ સાથે નૌકામાંથી નીચે પગ મૂક્યો. તેની પાછળ તેના સશસ્ત્ર સાથીદારો અને ખલાસીઓનો મોટો કાફલો હતો. નાવિકપ્રમુખ ઘમંડી અને મહત્વાકાંક્ષી વ્યાપારી યોદ્ધો હતો, જે અબિરિયાના આ વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ નાકા પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપવા માંગતો હતો.

રીત-રિવાજ મુજબ પ્રધાન ચંદ્રદેવ અબિરિયાના આગેવાનો સાથે, પોતાના સાદા અણસીવેલા સુતરાઉ વસ્ત્રો અને અકીકની માળા પહેરીને વિદેશી વ્યાપારીના સ્વાગત માટે ઊભા હતા. તેમની બાજુમાં વિરાજ પણ શાંત મુદ્રામાં હાજર હતો.

"સ્વાગત છે હે પશ્ચિમના વહાણવટી, પશ્ચિમ સમુદ્ર (અરબી સમુદ્ર) ના મોજાં ઓળંગીને અબિરિયાના કિનારે આવવાનો તમારો માર્ગ સુગમ રહ્યો હશે તેવી આશા રાખીએ છીએ," પ્રધાન ચંદ્રદેવે યવન (ગ્રીક) ભાષાના શુદ્ધ ઉચ્ચારણમાં કહીને નાવિકપ્રમુખને આશ્ચર્યમાં મૂકી દીધો.

નાવિકપ્રમુખ ડાયોનિસિયસે કડક અવાજે કહ્યું, "પ્રધાન ચંદ્રદેવ, મારો પ્રવાસ સુગમ રહ્યો છે. પણ હું અહીં માત્ર સુતરાઉ કાપડ કે મસાલા લેવા નથી આવ્યો. રોમન સામ્રાજ્યના વ્યાપારીઓ અને યવન બંદરો પર અબિરિયાના ઉચ્ચ નસ્લના હજારો બળદો અને ઊંટોની સખત જરૂર છે. હું એ લેવા આવ્યો છું. અને તેના બદલામાં હું તમને રોમન સોનાના સિક્કા (દિનારીયસ) આપવા તૈયાર છું." તેણે સિક્કાઓથી ભરેલો ચામડાનો થેલો પથ્થર પર મૂક્યો.

પ્રધાન ચંદ્રદેવે સોનાના સિક્કા તરફ જોયા વિના હળવું સ્મિત કર્યું, "નાવિકપ્રમુખ, અબિરિયાની ધરતી પર સુવર્ણ સિક્કા કરતાં અમારું સાચું ધન આ અબોલ પશુઓ છે, જે અમારી સંસ્કૃતિનો આત્મા છે. અમે પશુઓનો વ્યાપાર માત્ર મર્યાદિત સંખ્યામાં અને વસ્તુ-વિનિમય અથવા યોગ્ય ન્યાયી શરતોથી જ કરીએ છીએ. સામૂહિક રીતે હજારો પશુઓ વિદેશ મોકલવા એ અમારી ભૂમિ સાથે અન્યાય થશે."

તે જ ક્ષણે ભીડમાંથી આગળ વધીને ગુપ્તચર લીઓન પોતાના નાવિકપ્રમુખની નજીક આવ્યો અને યવન ભાષામાં કાનમાં ગણગણ્યો, "આપણે સોનાના બદલામાં બળજબરીથી પશુઓ લઈ શકીએ છીએ, આપણી પાસે હથિયારો છે." લીઓન એમ માનતો હતો કે તેને કોઈ સાંભળી શકતું નથી, પણ ત્યાં ઊભેલા વિરાજના કાન આ શબ્દો બરાબર પકડી ચૂક્યા હતા.

નાવિકપ્રમુખ ડાયોનિસિયસે પોતાનો મિજાજ બદલ્યો. ત્યાં દરિયા પર એક પથ્થરનો આડબંધ (જે દરિયાનું ખારું પાણી અટકાવીને મીઠા પાણીના પ્રવાહને સાચવતો હતો) તેના તરફ નજર કરી, "જો તમે મારી શરતો નહીં માનો, તો મારો આ સશસ્ત્ર કાફલો આ આડબંધ અને બંદર પર કબજો કરી લેશે. અમે અહીંથી પસાર થતા વહાણો પર કર (જકાત) લગાવીશું. તમારી પાસે અત્યારે અમને તાત્કાલિક રોકવા માટે કોઈ મોટું સૈન્ય નથી, એટલે શાંતિથી મારી વાત સ્વીકારી લો!"

કાંઠે ઉભેલા અબિરીયાના લોકોમાં સન્નાટો વ્યાપી ગયો. પ્રધાન ચંદ્રદેવનો ચહેરો ગંભીર થઈ ગયો, તેમણે વિરાજ તરફ નજર દોડાવી. વિરાજે આગળ વધીને પ્રણામ કર્યા અને નાવિકપ્રમુખની બરાબર સામે આવીને ઊભો રહ્યો.

"નાવિકપ્રમુખ ડાયોનિસિયસ, તમે બહુ કુશળ નાવિક છો, પણ તમે અબિરિયાના સમુદ્ર અને આ રણના કિનારે સર્જાતી કુદરતી ઘટનાઓથી તદ્દન અજાણ છો," વિરાજે અત્યંત શાંત અને પ્રભાવશાળી અવાજે કહ્યું. "તમારા ગુપ્તચર લીઓનની વાત સાચી હશે કે અહીં કોઈ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું નથી, પણ અબિરિયાની રક્ષા કરવા માટે કુદરત પોતે જ અમારું સૌથી મોટું લશ્કર છે."

નાવિકપ્રમુખ અને કપટી ગુપ્તચર લીઓન આશ્ચર્યમાં પડ્યા. વિરાજે ખૂબ શાંત રીતે આગળ કહ્યું, "જરા પાછળ ફરીને જુઓ, સમુદ્રની ભરતીનો સમય હવે પૂરો થઈ ગયો છે."

તેમણે ચોંકીને ખાડી તરફ જોયું. સમુદ્રનું પાણી અદ્ભુત ગતિએ પાછું સરકી રહ્યું હતું! અબિરિયાની (કચ્છના અખાત અને રણના સંગમની) એ વિશિષ્ટ ખાડીમાં દિવસમાં બે વાર એવી પ્રચંડ ઓટ આવતી, જેના કારણે પાણી *ઘણા દૂર* સુધી પાછું જતું રહેતું અને આખું બંદર કાદવ અને દળદળમાં ફેરવાઈ જતું.

યવન લોકોનું વિશાળ અને ભારે લાકડાનું જહાજ હવે ધીમે ધીમે ખાડીના તળિયે જામી રહેલા કાદવમાં ફસાવવા લાગ્યું હતું! વહાણનો પાછલો ભાગ સહેજ નમી ગયો હતો.

"આ શું થઈ રહ્યું છે?" નાવિકપ્રમુખ વ્યાકુળ થઈને બોલ્યો.

"આ અબિરિયાની ઓટ છે, નાવિકપ્રમુખ," વિરાજે વળતો પ્રહાર કર્યો. "જો આગામી અડધા પ્રહરની અંદર તમે અમારી શરતો મુજબની ન્યાયી વ્યાપારિક સંધિ પર હસ્તાક્ષર નહીં કરો, તો આ ખાડીનો કાદવ તમારા જહાજના તળિયાને એવી રીતે પકડી લેશે કે તમારી કિંમતી નૌકા પથ્થરો સાથે ભટકાઈને તૂટી જશે! તમારા ખલાસીઓ પાણી વિના આ રણના કિનારે તરસથી વ્યાકુળ થઈ જશે. તમારી તલવારો આ સમુદ્રના મોજાંને પાછા લાવી શકશે નહીં."

લીઓન દોડતો બંદરની ધાર પાસે ગયો અને પાછો આવીને હાંફતા હાંફતા કહ્યું, "નાવિકપ્રમુખ! આ યુવાન સાચું કહી રહ્યો છે, આપણું વહાણ રેતી અને કાદવમાં ખૂંપી રહ્યું છે. જો પાણી સાવ ઓછું થઈ ગયું, તો આપણે અહીંથી ક્યારેય બહાર નહીં નીકળી શકીએ!"

નાવિકપ્રમુખનું ઘમંડ એક ક્ષણમાં ઓગળી ગયું. તેને સમજાયું કે અબિરિયાના લોકો માત્ર શસ્ત્રોથી જ નહીં, પણ પોતાના અદ્ભુત ભૌગોલિક જ્ઞાનથી સામ્રાજ્યોને હંફાવી શકે છે.

બરાબર એ જ સમયે રાજકુમારી સૂર્યાકુમારી આગળ આવી. તેણે વિદેશી નાવિક સામે જોઈને મક્કમતાથી કહ્યું, "અમે પશુધનને અમારા સંતાનની જેમ સાચવીએ છીએ, એટલે બળજબરી તો નહીં જ ચાલે. પણ અમે ન્યાયી વ્યાપારના વિરોધી નથી. જો તમે અબિરિયાની શાંતિનો ભંગ કરવાનો વિચાર છોડી દો, તો અમે વ્યાપારિક નિયમ મુજબ તમને પશુઓની એક સીમિત સંખ્યા આપવા રાજી છીએ. બદલામાં અમારે સોનાના સિક્કા નથી જોઈતા, તમારા જહાજમાં રહેલું ભૂમધ્ય સમુદ્રનું ઉત્તમ અનાજ અને પ્રખ્યાત ઓલિવ તેલ (જૈતુનનું તેલ) અમને વસ્તુ-વિનિમયમાં આપો."

વિરાજે તુરંત જ તક ઝડપી લીધી અને પ્રધાન ચંદ્રદેવની સંમતિથી એક ન્યાયી વ્યાપારી ભોજપત્ર (દસ્તાવેજ) તૈયાર કર્યો. પોતાનું વહાણ જોખમમાં જોઈને નાવિકપ્રમુખ ડાયોનિસિયસે એ સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા.

વિરાજના ઈશારે, સ્થાનિક કુશળ ખલાસીઓએ નાના નાના તરાપાઓ અને જાડા દોરડાઓની મદદથી, વિદેશી વહાણને કાદવમાં પૂરેપૂરું ફસાતાં પહેલાં જ કુશળતાપૂર્વક ખેંચીને ઊંડા સમુદ્રના સુરક્ષિત માર્ગ તરફ વાળી દીધું. 

જહાજમાંથી અનાજ અને તેલ બંદર પર ઉતારવામાં આવ્યા, અને બદલામાં તેમને મર્યાદિત સંખ્યામાં પશુધન સોંપવામાં આવ્યું.

ગુપ્તચર લીઓન અને નાવિકપ્રમુખ ડાયોનિસિયસ ભારે હૃદયે અને અબિરોની આ અદ્ભુત ચતુરતા પર અચંબિત થતા પોતાના વહાણ સાથે ક્ષિતિજની પેલે પાર રવાના થઈ ગયા. 

આ સમગ્ર ઘટના અબિરિયામાં વાયુવેગે ફેલાઈ ગઈ...!

સાંજનો કેસરી તાપ હવે આખી ખાડી પર પથરાઈ રહ્યો હતો. રાજા અભિરસેન અને પ્રધાન ચંદ્રદેવે વિરાજ અને સૂર્યાકુમારી તરફ જોયું.

"વિરાજ, આજે તેં અને સૂર્યાએ ભેગા મળીને જે રીતે અબિરિયાના ગૌરવ અને પશુધનની રક્ષા કરી છે, તે સાબિત કરે છે કે આપણી માટીનો આત્મા આજે પણ આપણા લોહીમાં જીવંત છે," રાજા અભિરસેને ગર્વથી વિરાજના ખભા પર હાથ મૂકતા કહ્યું.

પ્રધાન ચંદ્રદેવે હસીને ઉમેર્યું, "અને રાજાજી, મને લાગે છે કે હવે વિરાજને આપણી રાજકુમારીનો સત્તાવાર જીવનસાથી અને આ પશ્ચિમ કિનારે ફેલાયેલા અબિરિયાનો આગામી પ્રધાન જાહેર કરવાનો સમય આવી ગયો છે."

રાજકુમારી સૂર્યાકુમારીના ગાલ પર લજ્જાના આછા શેરડા ફૂટી નીકળ્યા, અને વિરાજે નમ્રતાથી શિર ઝુકાવ્યું. 

અબિરિયાની એ પવિત્ર ભૂમિ પર, બુદ્ધિ, પ્રેમ અને પુરુષાર્થના જોરે એક નવો ઇતિહાસ લખાતો રહ્યો. સમય વહેતો ગયો, પણ અબિરિયાની આ વ્યાપારી કુશળતા, શૂરવીરતા અને પશુપાલન સંસ્કૃતિ કચ્છના ડીએનએ (DNA) માં સદાકાળ માટે અમર થઈ ગઈ.

બોલો જય કચ્છ

--મારું ભુજ, સર્વોતમ ભુજ.

🌸🌸🌸🌸

ઐતિહાસિક  નોંધ (Historical Fact Note):

 1. આ વાર્તાને *ઈસવીસનની બીજી સદી (૧૫૦ CE)* માં ગોઠવવામાં આવી છે, કારણ કે ગ્રીક ભૌગોલિક ગ્રંથોમાં તે સમયે જ કચ્છ-સૌરાષ્ટ્ર માટે *'અબિરિયા' (Abiria)* શબ્દનો સત્તાવાર ઉલ્લેખ મળે છે.

 2  *ભૌગોલિક સત્ય:* કચ્છના અખાત (Gulf of Kutch) માં આવતી પ્રચંડ ઓટ (Tides) અને તેના કારણે વહાણોનું કાદવમાં ફસાઈ જવું એ ભૌગોલિક રીતે તદ્દન સાચું છે, જેનો ઉલ્લેખ પ્રાચીન ગ્રીક પુસ્તક 'પેરીપ્લસ' માં પણ જોવા મળે છે.

 3. *આહીર સમાજની કડી:* આ 'અબિરિયા' ના પ્રજાજનો એટલે જ 'અભીર' (આજના *આહીર*), જેઓ સદીઓથી પશ્ચિમ ભારતના દરિયાકાંઠા અને રણના વિસ્તારોમાં પોતાની પશુપાલન સંસ્કૃતિ, વ્યાપાર કુશળતા અને શૂરવીરતા માટે પ્રખ્યાત છે.

🌸🌸🌸🌸🌸